ประวัติกีฬาแชร์บอล: ความเป็นมา และกติกาเบื้องต้นที่ควรรู้

ประวัติแชร์บอลตามเอกสารทางการมีเพียงไม่กี่บรรทัด หนังสือกติกาแชร์บอลที่กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาจัดพิมพ์ในปี 2552 ระบุว่าแชร์บอลเป็น “เกมนำ” ไม่ใช่กีฬาสากล ผู้คิดค้นคือพันเอกมงคล พรหมสาขา ณ สกลนคร เดิมไม่มีกติกาเป็นลายลักษณ์อักษร จึงยืมกติกาบาสเกตบอลบางส่วนมาใช้ และปัจจุบันแชร์บอลอยู่ในกลุ่มสาระการเรียนรู้สุขศึกษาและพลศึกษาตามหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2544

เอกสารฉบับนั้นไม่ได้ระบุปีหรือสถานที่ที่คิดค้นแชร์บอล บทความนี้จึงแยกให้เห็นว่าเรื่องไหนมีเอกสารรองรับ เรื่องไหนเป็นข้อมูลที่เล่าต่อกันมา แล้วสรุปกติกาเบื้องต้นจากฉบับทางการ

สิ่งที่เอกสารทางการบอกเกี่ยวกับประวัติแชร์บอล

หนังสือกติกาแชร์บอล จัดทำโดยสำนักงานพัฒนาการกีฬาและนันทนาการ กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา พิมพ์ปี 2552 มีหัวข้อ “ประวัติแชร์บอล (CHAIRBALL)” อยู่หน้าแรก เนื้อหาสรุปได้ดังนี้

• สถานะ: แชร์บอลเป็นเกมนำ มิใช่กีฬาสากล
• จุดมุ่งหมาย: ออกกำลังกายและปูพื้นฐานทักษะการเคลื่อนไหวสำหรับกีฬาชนิดอื่น เช่น บาสเกตบอล แฮนด์บอล และเบสบอล รวมถึงใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์
• เหตุที่นิยม: เล่นได้ทั้งชายและหญิง เด็กและผู้ใหญ่ เล่นได้ทั้งในร่ม กลางแจ้ง และพื้นที่จำกัด ค่าใช้จ่ายน้อย อุปกรณ์หาง่าย และมีอันตรายจากการบาดเจ็บน้อยกว่ากีฬาชนิดอื่น
• ผู้คิดค้น: พันเอกมงคล พรหมสาขา ณ สกลนคร
• ที่มาของกติกา: เมื่อยังไม่มีกติกาสากล ผู้เล่นยึดกติกาบาสเกตบอลบางส่วนมาใช้ จึงเข้าใจไม่ตรงกันทั้งการเล่นและการตัดสิน เป็นเหตุผลที่ต้องจัดทำกติกาขึ้น
• ฉบับก่อนหน้า: ฉบับปี 2552 ปรับปรุงจากกติกาที่กรมพลศึกษาจัดพิมพ์ไว้ (พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2545)

ลำดับเหตุการณ์ที่ตรวจสอบได้

บทความ “แนวทางการพัฒนากีฬาแชร์บอลสู่กีฬาเพื่อความเป็นเลิศ” ในวารสารสุขศึกษา พลศึกษา และสันทนาการ ปี 2566 อธิบายว่าแชร์บอลพัฒนาจากเกมการเล่นมาเป็นกีฬาขั้นพื้นฐานที่สอนในโรงเรียนและมหาวิทยาลัย แต่ยังไม่ได้ถูกกำหนดเป็นกีฬาอย่างชัดเจน ผู้เขียนยังระบุว่าไม่พบการศึกษาเรื่องการพัฒนาแชร์บอลสู่ความเป็นเลิศทั้งในไทยและต่างประเทศ

ข้อมูลที่เล่าต่อกันมา แต่ยังยืนยันไม่ได้

หน้าเว็บ บล็อก และไฟล์รายงานจำนวนมากคัดลอกประวัติต่อกันมา จนรายละเอียดบางจุดเพี้ยนไปจากเอกสารต้นทาง ตัวอย่างที่พบบ่อยมีดังนี้

• ยศและชื่อผู้คิดค้น: ชื่อ ยศ หรือนามสกุลของผู้คิดค้นถูกเขียนต่างกันไปในบางแหล่ง เอกสารปี 2552 ใช้ชื่อเต็มว่าพันเอกมงคล พรหมสาขา ณ สกลนคร
• สถานที่คิดค้น: บางแหล่งระบุจังหวัดที่คิดค้น แต่เอกสารปี 2552 ไม่ได้ระบุสถานที่
• ปีที่เริ่มเล่น: บางแหล่งใส่ปีเริ่มต้นของแชร์บอล แต่เอกสารที่เราตรวจไม่มีปีนี้ ประวัติที่ซ้ำกันในหลายเว็บไซต์ก็มักเขียนไว้ว่า “ไม่มีหลักฐานที่ชัดเจน” ว่าเริ่มเล่นเมื่อใด
• เวลาแข่งขัน: หลายแหล่งเขียนว่าแข่งครึ่งละ 20 นาที ขณะที่กติกาปี 2552 เปิดช่วงไว้ 10–25 นาทีต่อครึ่ง ตัวเลข 20 นาทีจึงเป็นค่าที่ผู้จัดเลือกใช้ได้ ไม่ใช่ค่าตายตัว

ถ้าจะอ้างประวัติแชร์บอลในรายงานหรือสื่อการสอน ให้ใช้ข้อความที่มีในเอกสารทางการ และระบุว่าเรื่องปีกับสถานที่ยังไม่มีเอกสารยืนยัน วิธีคิดเดียวกับที่เราใช้ในคู่มืออ่านฟุตบอลออนไลน์ คือย้อนไปหาแหล่งต้นทางก่อนสรุป

ขนาดสนามแชร์บอลตามกติกาฉบับ 2552

สนามแชร์บอลเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า กว้าง 16 เมตรตามเส้นหลัง และยาว 32 เมตรตามเส้นข้าง มีเส้นกลางแบ่งสนามเป็นสองฝั่งเท่า ๆ กัน กติการะบุว่าขนาดนี้ปรับได้ตามความเหมาะสมของสถานที่ แต่บริเวณรอบเขตแข่งขันต้องห่างจากสิ่งกีดขวางอย่างน้อย 1 เมตร และสนามในร่มต้องมีเพดานสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 6 เมตร

เก้าอี้และตะกร้า

เก้าอี้มี 2 ตัว เป็นชนิดขาไม่มีพนักพิง สูง 30–35 เซนติเมตร ที่นั่งกว้างและยาว 30–35 เซนติเมตร หรือขนาดใกล้เคียงและเป็นชนิดเดียวกันทั้งสองตัว วางให้ขาหน้าทั้งสองอยู่บนเส้นหลัง โดยจุดกึ่งกลางของเส้นหลังอยู่ระหว่างขาหน้าทั้งสองของเก้าอี้

ตะกร้ามี 2 ใบ ทำจากหวายที่ไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้เล่น สูง 30–35 เซนติเมตร ปากตะกร้าเป็นรูปวงกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 30–35 เซนติเมตร และทั้งสองใบต้องเป็นชนิดเดียวกัน

กติกาแชร์บอลเบื้องต้นตามฉบับ 2552

ตารางนี้สรุปกติกาด้านผู้เล่น เวลา คะแนน และผู้ตัดสิน ส่วนขนาดสนาม เก้าอี้ และตะกร้าอยู่ในหัวข้อ ขนาดสนามแชร์บอลด้านบน ผู้จัดการแข่งขันบางรายการปรับเวลาหรือขนาดสนามได้ตามความเหมาะสม โดยต้องแจ้งไว้ในระเบียบการแข่งขัน

บทบาทที่ทำให้แชร์บอลไม่เหมือนกีฬาอื่น

1. ผู้ถือตะกร้า: ยืนบนเก้าอี้ที่ท้ายสนาม ใช้ตะกร้ารับลูกที่เพื่อนยิงมา ขยับตะกร้าได้ทุกลักษณะ แต่ห้ามลงมาเล่นกับผู้เล่นในสนาม และห้ามใช้ตะกร้าหรือร่างกายกีดขวางผู้ป้องกัน
2. ผู้ป้องกันประตู: คนเดียวที่มีสิทธิ์เข้าเขตประตูรัศมี 5 เมตร ถือบอลในเขตได้ไม่เกิน 3 วินาที ห้ามปัดตะกร้าให้โดนตัวผู้ถือตะกร้าหรือใช้เก้าอี้ช่วยป้องกัน
3. ผู้เล่นในสนาม: ห้ามเลี้ยงลูก ถือบอลอยู่กับที่ได้ไม่เกิน 3 วินาที หมุนตัวได้โดยมีเท้าหลัก ห้ามเล่นบอลด้วยส่วนที่ต่ำกว่าเอว และห้ามยื่นบอลส่งให้เพื่อนจากมือต่อมือ

ลูกที่ยิงลงตะกร้าจะนับเป็นคะแนนก็ต่อเมื่อผู้ถือตะกร้าทรงตัวอยู่บนเก้าอี้อย่างมั่นคง และผู้ตัดสินเป่านกหวีด ผู้เล่นที่ฟาวล์ครบ 5 ครั้งต้องออกจากการแข่งขัน

แชร์บอลเทียบกับกีฬาที่คล้ายกัน

เอกสารทางการเรียกแชร์บอลว่าเกมนำสำหรับบาสเกตบอลและแฮนด์บอล เมื่อวางกติกาข้างกัน จะเห็นว่าแชร์บอลตัดทักษะที่ยากที่สุดออก เพื่อให้ผู้เริ่มต้นฝึกการส่ง การรับ และการหาตำแหน่งได้ก่อน

ถ้าสนใจเปรียบเทียบกติกากีฬาประเภททีมต่อ อ่านกติกาฟุตซอลต่างจากฟุตบอลตรงไหน หรือดูตัวเลขสนามในขนาดสนามฟุตบอลมาตรฐาน

คำถามที่พบบ่อยเรื่องประวัติกีฬาแชร์บอล

ใครเป็นผู้คิดค้นกีฬาแชร์บอล

หนังสือกติกาแชร์บอลของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ฉบับปี 2552 ระบุว่าผู้คิดค้นคือพันเอกมงคล พรหมสาขา ณ สกลนคร

แชร์บอลเริ่มเล่นในไทยตั้งแต่เมื่อไหร่

เอกสารทางการที่เราตรวจไม่ได้ระบุปี ข้อมูลที่ยืนยันได้คือแชร์บอลอยู่ในหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2544 และกรมพลศึกษาพิมพ์กติกาครั้งที่ 3 ในปี 2545

แชร์บอลเป็นกีฬาสากลหรือไม่

ไม่ใช่ เอกสารทางการเรียกแชร์บอลว่าเกมนำ และบทความวิชาการปี 2566 ระบุว่ายังไม่ได้กำหนดเป็นกีฬาอย่างชัดเจน

แชร์บอลแข่งกี่นาที

กติกาฉบับ 2552 กำหนด 2 ครึ่ง ครึ่งละ 10–25 นาที ตามที่ผู้จัดแจ้งในระเบียบการแข่งขัน ถ้าเสมอให้ต่อเวลาช่วงละ 5 นาทีจนกว่าจะมีผลแพ้ชนะ

ตรวจเอกสารกติกาและบทความวิชาการที่อ้างถึงเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2569