รอบคัดเลือกฟุตบอลโลกไม่ได้ใช้รูปแบบเดียวกันทั้งโลก แต่ละสมาพันธ์ออกแบบรอบของตัวเอง มีจำนวนรอบไม่เท่ากัน จำนวนที่นั่งไม่เท่ากัน และเงื่อนไขเข้ารอบก็คนละแบบ ตารางคะแนนสองโซนที่หน้าตาเหมือนกัน จึงอาจหมายถึงคนละเรื่อง
เริ่มจากตัวเลขเดียวที่ใช้ร่วมกัน: 48 ที่นั่ง
รอบสุดท้ายมี 48 ทีม เพิ่มจากเดิมที่ 32 ทีม ที่นั่งทั้งหมดถูกจัดสรรให้แต่ละสมาพันธ์ล่วงหน้า ไม่ได้แข่งรวมกันแล้วคัดจากผลงาน ดังนั้นทีมจากโซนที่มีโควตาน้อยจะต้องแข่งขันกันเองหนักกว่า แม้ระดับฝีเท้าจะใกล้เคียงกับทีมในโซนที่โควตาเยอะ
เจ้าภาพได้สิทธิ์เข้ารอบสุดท้ายอัตโนมัติ และที่นั่งนั้นนับรวมอยู่ในโควตาของโซนตัวเอง ไม่ใช่ที่นั่งพิเศษที่เพิ่มมาต่างหาก
รูปแบบของแต่ละโซนต่างกันตรงไหน
โซนยุโรป
แบ่งเป็นกลุ่ม แต่ละกลุ่มแข่งพบกันหมดเหย้าเยือน แชมป์กลุ่มเข้ารอบโดยตรง ทีมอันดับสองเข้าสู่รอบเพลย์ออฟแบบแพ้คัดออก โดยมีทีมจากรายการเนชันส์ลีกเข้ามาสมทบตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ล่วงหน้า ตารางคะแนนของโซนนี้จึงอ่านง่ายที่สุด เพราะทุกทีมในกลุ่มเจอกันครบ
โซนเอเชีย
มีหลายรอบซ้อนกัน เริ่มจากรอบแรกที่คัดทีมอันดับท้ายตารางโลก แล้วไล่ขึ้นไปเป็นรอบแบ่งกลุ่มหลายชั้น ทีมที่ตกรอบหนึ่งอาจยังมีเส้นทางต่อในรอบถัดไปตามเงื่อนไข ตารางคะแนนของรอบหนึ่งจึงไม่ได้บอกว่าจบแล้ว ต้องดูว่ากำลังอ่านตารางของรอบไหน
โซนอเมริกาใต้
มีทีมน้อย จึงใช้ตารางเดียวแข่งพบกันหมดเหย้าเยือน ไม่มีการแบ่งกลุ่ม ตารางคะแนนของโซนนี้เป็นตารางเดียวยาวตลอดรอบคัดเลือก และเป็นโซนที่อ่านตรงไปตรงมาที่สุด
โซนแอฟริกาและโซนอเมริกาเหนือ-กลาง
ทั้งสองโซนใช้ระบบแบ่งกลุ่มหลายรอบเช่นกัน โดยมีรอบคัดเบื้องต้นสำหรับทีมอันดับล่าง ก่อนเข้าสู่รอบกลุ่มหลัก จำนวนทีมที่ผ่านแต่ละรอบถูกกำหนดไว้ก่อนเริ่มรอบคัดเลือก
ทำไมตารางคะแนนสองโซนถึงเทียบกันไม่ได้
ตารางคะแนนบอกอันดับภายในกลุ่มนั้นเท่านั้น สิ่งที่ทำให้เทียบข้ามโซนไม่ได้มีสามอย่าง
- จำนวนนัดไม่เท่ากัน บางโซนแข่ง 6 นัดต่อรอบ บางโซนแข่ง 10 นัดขึ้นไป คะแนน 12 แต้มจึงมีน้ำหนักไม่เท่ากัน
- จำนวนทีมที่เข้ารอบต่อกลุ่มไม่เท่ากัน บางกลุ่มเอาแค่ที่หนึ่ง บางกลุ่มเอาสองทีม การอยู่อันดับสองจึงมีความหมายต่างกัน
- ยังมีรอบต่อไปหรือไม่ บางโซนอันดับสองยังมีเพลย์ออฟรออยู่ บางโซนอันดับสองคือจบ
เพลย์ออฟระหว่างโซนคืออะไร
นอกจากที่นั่งที่จัดสรรตรง ๆ ยังมีที่นั่งอีกส่วนที่ต้องชิงกันข้ามโซน ทีมจากหลายสมาพันธ์มาแข่งกันในรายการสั้น ๆ ก่อนรอบสุดท้ายเริ่ม เพื่อชิงที่นั่งที่เหลือ นี่คือเหตุผลที่บางครั้งเห็นข่าวว่าทีมจากเอเชียต้องเจอทีมจากอเมริกาใต้ในเกมชิงสิทธิ์ ทั้งที่อยู่คนละรอบคัดเลือกกันมาตลอด
ที่นั่งกลุ่มนี้มีจำนวนน้อยและมีทีมเข้าร่วมมากกว่าจำนวนที่นั่ง จึงเป็นเส้นทางที่แคบที่สุดในระบบทั้งหมด
อ่านตารางให้ถูกต้องเริ่มจากสามคำถาม
- นี่คือตารางของรอบไหน รอบสองกับรอบสามของโซนเดียวกันมีเงื่อนไขคนละชุด
- กลุ่มนี้เอากี่ทีม ตัวเลขนี้เปลี่ยนความหมายของทุกอันดับในตาราง
- ตกจากกลุ่มนี้แล้วยังมีทางอื่นไหม ถ้ามี อันดับสามอาจยังไม่จบ ถ้าไม่มี อันดับสองก็จบแล้ว
สรุป
ฟุตบอลโลกรอบสุดท้ายมี 48 ทีม โควตาถูกแบ่งให้แต่ละโซนไว้ก่อน และแต่ละโซนออกแบบรอบคัดเลือกของตัวเอง ตารางคะแนนจึงอ่านได้เฉพาะภายในกลุ่มและรอบของมันเอง ก่อนสรุปว่าทีมไหนใกล้เข้ารอบ ให้ตอบสามคำถามก่อน คือกำลังดูรอบไหน กลุ่มนี้เอากี่ทีม และตกแล้วยังมีเส้นทางอื่นเหลืออยู่หรือไม่
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมบางโซนแข่งหลายรอบ แต่บางโซนรอบเดียว
ขึ้นกับจำนวนทีมสมาชิกและโควตาที่ได้รับ โซนที่มีทีมมากแต่โควตาน้อยต้องใช้หลายรอบเพื่อคัดให้เหลือตามจำนวน ส่วนโซนที่มีทีมน้อยใช้ตารางเดียวก็เพียงพอ
เจ้าภาพนับรวมในโควตาของโซนหรือไม่
นับรวม ที่นั่งของเจ้าภาพมาจากโควตาของสมาพันธ์ตัวเอง ไม่ใช่ที่นั่งเพิ่มเติมนอกเหนือจากที่จัดสรรไว้
อันดับสองของกลุ่มถือว่าเข้ารอบหรือยัง
ตอบไม่ได้ถ้าไม่รู้ว่าเป็นกลุ่มของโซนไหนและรอบไหน บางเงื่อนไขอันดับสองเข้ารอบโดยตรง บางเงื่อนไขต้องไปเพลย์ออฟ และบางเงื่อนไขคือจบ