มวยไทย 4 สาย: มวยไชยา มวยโคราช มวยลพบุรี และมวยท่าเสา ต่างกันอย่างไร

มวยไชยาคือมวยไทยโบราณสายภาคใต้ จากอำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี เด่นที่การตั้งการ์ดแน่นและการป้องกันแบบ “ป้อง ปัด ปิด เปิด” และเป็นหนึ่งในมวยไทย 4 สายที่คนไทยรู้จักจากคำกล่าว “หมัดหนักโคราช ฉลาดลพบุรี ท่าดีไชยา ไวกว่าท่าเสา” อีกสามสายคือมวยโคราชจากนครราชสีมา มวยลพบุรีจากลพบุรี และมวยท่าเสาจากอุตรดิตถ์ แต่ละสายต่างกันทั้งท่าจรดมวย อาวุธที่ถนัด และวิธีพันมือ

บทความนี้เทียบทั้ง 4 สายในตารางเดียว แล้วแยกอธิบายทีละสาย เพื่อให้ดูออกว่าคลิปหรือบทความที่เห็นกำลังพูดถึงมวยสายไหน และควรถามอะไรต่อถ้าอยากเรียน

มวยไทย 4 สาย เทียบกันในตารางเดียว

ครูแต่ละสำนักอาจอธิบายรายละเอียดในตารางต่างกันได้ โดยเฉพาะความยาวของการพันมือ

มวยไชยา: ท่าดีไชยา ศาสตร์ป้องกันแห่งปักษ์ใต้

มวยไชยามีต้นกำเนิดที่อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี เรื่องเล่าท้องถิ่นยกให้ “พ่อท่านมา” ครูมวยจากพระนครที่มาอยู่เมืองไชยา เป็นผู้วางรากฐาน มวยสายนี้มีชื่อเสียงมากในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ช่วงที่พระยาวจีสัตยารักษ์ (ขำ ศรียาภัย) เจ้าเมืองไชยา สนับสนุนการชกมวยในงานประจำปีของเมือง และมีนักมวยจากไชยาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหมื่นมวยมีชื่อ

หัวใจของมวยไชยาคือการป้องกัน 4 แบบ

• ป้อง: รับอาวุธด้วยมือหรือแขน
• ปัด: ปัดอาวุธของคู่ต่อสู้ให้พ้นตัว
• ปิด: ปิดจุดอ่อนของร่างกายไม่ให้เปิดช่อง
• เปิด: เปิดช่องว่างของคู่ต่อสู้เพื่อสวนกลับ

ท่าจรดมวยที่คนพูดถึงบ่อยคือ “เสือลากหาง” ซึ่งย่อตัวต่ำ กระชับ และเคลื่อนเข้าออกได้เร็ว ส่วนการพันมือ มวยไชยาพันแค่บริเวณข้อมือ ไม่พันขึ้นแขนเหมือนสายอื่น เพราะต้องใช้นิ้วจับ ล็อก และหักข้อต่อ มวยไชยาขั้นสูงจึงมีแม่ไม้กลุ่ม “ทุ่ม ทับ จับ หัก” ที่ต้องฝึกพื้นฐานนาน นักมวยไชยาสมัยโบราณสวมประเจียดที่ศีรษะ ขณะที่นักมวยภาคอื่นนิยมสวมมงคล ถ้าต้องการเทียบกับชุดมาตรฐานที่สารานุกรมไทยฯ จัดไว้ ดูรายชื่อแม่ไม้และลูกไม้มวยไทยพร้อมวิธีใช้

ชื่อที่มักถูกเอ่ยถึงคู่กับมวยไชยาในยุคหลังคือปรมาจารย์เขตร ศรียาภัย บุตรของพระยาวจีสัตยารักษ์ ผู้เขียนและถ่ายทอดความรู้เรื่องมวยไชยาไว้

มวยโคราช: หมัดหนักโคราชและหมัดเหวี่ยงควาย

มวยโคราชมาจากจังหวัดนครราชสีมา ขึ้นชื่อเรื่องความดุดันและพลังหมัด อาวุธประจำสายคือ “หมัดเหวี่ยงควาย” ซึ่งเป็นหมัดเหวี่ยงวงกว้างที่ส่งแรงจากไหล่และสะโพก เรื่องเล่าบอกว่าแรงพอจะล้มควายได้ในหมัดเดียว แนวทางของสายนี้คือบุกตะลุยและใช้ทั้งเท้าหนักกับหมัดต่อเนื่อง

นักมวยโคราชพันมือด้วยด้ายดิบยาวไปจนถึงข้อศอก เหตุผลคือเพิ่มน้ำหนักหมัด ใช้แขนที่พันหนาเป็นโล่รับอาวุธ และกันข้อมือบาดเจ็บเวลาเหวี่ยงหมัดแรง ๆ นักมวยโคราชสวมมงคลที่ศีรษะขณะชก และหลายสำนักฝึกบนพื้นทราย

ในรัชกาลที่ 5 มวยโคราชมีชื่อเสียงจากนักมวยอย่างนายทับ จำเกาะ และนายแดง ไทยประเสริฐ ซึ่งต่อมาได้รับบรรดาศักดิ์เป็นหมื่นชงัดเชิงชก

มวยลพบุรี: ฉลาดลพบุรี เน้นชั้นเชิงและสายตา

มวยลพบุรีเป็นมวยภาคกลางจากจังหวัดลพบุรี เฟื่องฟูมากในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งลพบุรีเป็นราชธานีแห่งที่สอง และได้รับอิทธิพลจากวิชาการต่อสู้ในราชสำนัก จุดเด่นคือ “รุกรับว่องไว” กับ “สายตาคมกริบ” ใช้หมัดตรงที่แม่นยำเล็งจุดสำคัญอย่างปลายคางหรือดั้งจมูก และใช้กลลวงหลอกล่อมากกว่าการแลกแรง

นักมวยลพบุรีพันด้ายดิบหรือผ้าจากข้อมือขึ้นไปถึงเกือบข้อศอก บางแหล่งเรียกว่าพันครึ่งแขน เพื่อป้องกันกระดูกแขนเวลารับอาวุธ แม่ไม้ที่มักถูกยกตัวอย่างคือ “เอราวัณเสยงา” ซึ่งก้มหลบหมัดแล้วเสยเข้าใต้คาง และ “กวางเหลียวหลัง” ซึ่งหลอกล่อแล้วหมุนตัวออกอาวุธทันที ในรัชกาลที่ 5 นักมวยจากลพบุรีได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหมื่นมือแม่นหมัด

มวยท่าเสา: ไวกว่าท่าเสา มวยของพระยาพิชัยดาบหัก

มวยท่าเสามาจากหมู่บ้านท่าเสา จังหวัดอุตรดิตถ์ และผูกกับตำนานพระยาพิชัยดาบหัก ซึ่งตามเรื่องเล่าเคยมาเรียนมวยที่บ้านท่าเสา มวยสายนี้ผสานเชิงมวยเข้ากับเชิงดาบ แก่นของสายคือความเร็ว ความว่องไว และความพริ้วไหว

นักมวยท่าเสาใช้ฟุตเวิร์กเร็วและลื่นไหล เตะได้หลายมุม ตีแล้วถอยแทนการยืนแลกนาน ๆ และหลบด้วยการเคลื่อนเป็นมุมเฉียงราว 45 องศา การพันมือเบากว่าสายอื่นเพื่อให้ข้อมือขยับได้คล่อง ซึ่งสอดคล้องกับลักษณะการออกอาวุธเร็วแบบเชิงดาบ

ดูอย่างไรว่าเป็นมวยสายไหน

ถ้าเห็นคลิปสาธิตมวยโบราณแล้วไม่แน่ใจว่าเป็นสายไหน เช็คตามลำดับนี้

1. ดูการพันมือ พันแค่ข้อมือมักเป็นมวยไชยา พันยาวถึงศอกมักเป็นมวยโคราช พันราวครึ่งแขนมักเป็นมวยลพบุรี
2. ดูท่าจรดมวย ย่อต่ำและการ์ดแน่นชี้ไปทางไชยา ส่วนการเคลื่อนเร็วเป็นมุมเฉียงและตีแล้วถอย ชี้ไปทางท่าเสา
3. ดูอาวุธที่ใช้บ่อย หมัดเหวี่ยงวงกว้างคือภาพจำของโคราช หมัดตรงแม่นและหลอกล่อคือภาพจำของลพบุรี
4. ดูเครื่องสวมศีรษะ ประเจียดเป็นลักษณะของมวยไชยาตามตำรา ส่วนมงคลพบในสายอื่น
5. ถามสายครู สำนักที่สอนมวยโบราณส่วนใหญ่บอกได้ว่าเรียนสืบทอดมาจากครูคนไหน นี่เป็นวิธีที่ชัดกว่าการเดาจากท่าทางอย่างเดียว

ลักษณะเหล่านี้เป็นภาพรวม ไม่ใช่กฎตายตัว นักมวยหลายคนเรียนหลายสายและผสมเทคนิคเข้าด้วยกัน มวยไทยบนเวทีอาชีพทุกวันนี้ใช้นวมและระเบียบของคณะกรรมการกีฬามวย ลักษณะของ 4 สายจึงเห็นชัดที่สุดในการสาธิตมวยโบราณแบบคาดเชือก ดูสรุปได้ในกติกามวยไทยฉบับ พ.ศ. 2568

คำถามที่พบบ่อยเรื่องมวยไทย 4 สาย

มวยไชยามาจากจังหวัดไหน

มวยไชยามาจากอำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นตัวแทนมวยโบราณสายภาคใต้

มวยไทยมีกี่สาย

ที่รู้จักกันมากที่สุดคือ 4 สายตามคำกล่าว “หมัดหนักโคราช ฉลาดลพบุรี ท่าดีไชยา ไวกว่าท่าเสา” บางแหล่งนับมวยพระนครหรือมวยพลศึกษาเพิ่มเป็นสายที่ 5 จึงเห็นทั้งคำว่ามวยไทย 4 สายและ 5 สาย

มวยท่าเสาเกี่ยวกับพระยาพิชัยดาบหักอย่างไร

ตามตำนาน พระยาพิชัยดาบหักเรียนมวยที่บ้านท่าเสา จังหวัดอุตรดิตถ์ มวยท่าเสาจึงถูกเรียกว่าเป็นมวยสายของท่าน และมีลักษณะผสมเชิงดาบเข้ากับเชิงมวย

มวยโคราชต่างจากมวยไชยาตรงไหน

มวยโคราชเน้นพลังหมัดและการบุก พันมือยาวถึงศอก ส่วนมวยไชยาเน้นการป้องกันระยะประชิดและการจับล็อก พันมือแค่ข้อมือ สองสายนี้จึงแทบอยู่คนละขั้วของมวยไทยโบราณ

ผู้อ่านที่อยากรู้ที่มาของชื่อ 12B SPORTS และความเกี่ยวข้องกับเว็บไซต์นี้ อ่านเพิ่มได้ในหน้าแนะนำแบรนด์