ประวัติความเป็นมาของกีฬาฟุตบอล: จากจุดเริ่มต้นถึงฟุตบอลสมัยใหม่

ฟุตบอลสมัยใหม่เริ่มต้นที่อังกฤษ เมื่อสมาคมฟุตบอลอังกฤษ (The FA) ก่อตั้งขึ้นวันที่ 26 ตุลาคม ค.ศ. 1863 (พ.ศ. 2406) และรับรองกติกาชุดแรกในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน ก่อนหน้านั้นมีเกมเตะลูกบอลมานานนับพันปี เช่น ชู่จวี (cuju) ของจีน ซึ่งฟีฟ่ายอมรับในปี 2004 ว่าเป็นรูปแบบฟุตบอลยุคแรกสุด หลังจากอังกฤษวางกติกา ฟุตบอลก็มีองค์กรดูแลกติกา (IFAB, 1886) องค์กรระดับโลก (FIFA, 1904) และฟุตบอลโลกครั้งแรกในปี 1930

สำหรับประเทศไทย ฟุตบอลเข้ามาในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 และพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้ก่อตั้งสมาคมฟุตบอลขึ้นในปี พ.ศ. 2459 บทความนี้เรียงประวัติความเป็นมาของกีฬาฟุตบอลตามลำดับเวลา พร้อมระบุแหล่งที่มาของแต่ละช่วง และแยกจุดที่มักจำสลับกัน

ก่อนมีกติกา: เกมเตะลูกบอลยุคโบราณ

คนหลายวัฒนธรรมเล่นเกมเตะลูกบอลมานานก่อนจะมีกติกาฟุตบอล ตัวอย่างที่มีบันทึกชัดที่สุดคือชู่จวีของจีน China Daily รายงานว่าชู่จวีเป็นเกมเตะลูกบอลให้ผ่านช่องเข้าตาข่าย ปรากฏในบันทึกจ้านกั๋วเช่อ (ยุคจ้านกั๋ว) และในสมัยราชวงศ์ฮั่นถูกใช้ฝึกทหาร ฟีฟ่ายอมรับในปี 2004 ว่าชู่จวีซึ่งสืบย้อนไปถึงเขตหลินจือ เมืองจือโป๋ เป็นรูปแบบฟุตบอลยุคแรกสุด

สิ่งที่ควรแยกให้ชัดคือ เกมโบราณเหล่านี้เป็นบรรพบุรุษในแง่การเล่น แต่ไม่ได้ใช้กติกาชุดเดียวกับฟุตบอลที่เราดูกันทุกวันนี้ ฟุตบอลสมัยใหม่นับจากตอนที่มีกติกากลางให้ทุกทีมใช้ร่วมกัน ซึ่งเกิดขึ้นที่อังกฤษในศตวรรษที่ 19

จุดเริ่มต้นฟุตบอลสมัยใหม่ที่อังกฤษ ปี 1863

ตามประวัติที่ The FA เผยแพร่ ตัวแทนจาก 12 สโมสรประชุมกันที่โรงเตี๊ยม Freemasons’ Tavern ถนน Great Queen Street กรุงลอนดอน เย็นวันจันทร์ที่ 26 ตุลาคม 1863 เพื่อตั้งสมาคมที่มีกติกาชัดเจนสำหรับเกมนี้ The FA ยกให้ Ebenezer Morley ทนายความชาวลอนดอนผู้ตั้งสโมสร Barnes FC ว่าอาจเป็น “บิดา” ของสมาคม เพราะเขาเขียนจดหมายถึงหนังสือพิมพ์ Bell’s Life เสนอให้ฟุตบอลมีกติกากลางแบบที่คริกเก็ตมี

กติกาชุดแรกผ่านการรับรองในการประชุมครั้งที่ 6 วันที่ 8 ธันวาคม 1863 ข้อสำคัญคือห้ามเตะขาคู่ต่อสู้ (hacking) ซึ่งสโมสร Blackheath ต้องการให้คงไว้ ข้อนี้ทำให้เห็นว่าการวางกติกาในยุคนั้นคือการตัดสินว่าเกมแบบไหนจะเรียกว่าฟุตบอล

จากเกมในประเทศสู่การแข่งขันระหว่างชาติ

• เอฟเอคัพ 1871-72: The FA ประกาศจัดการแข่งขันแบบแพ้คัดออกระดับประเทศเมื่อ 20 กรกฎาคม 1871 มี 15 สโมสรเข้าร่วม และ Wanderers ชนะ Royal Engineers 1-0 ในนัดชิงที่ Kennington Oval
• นัดระหว่างชาตินัดแรก: อังกฤษพบสกอตแลนด์ วันที่ 30 พฤศจิกายน 1872 ที่ Hamilton Crescent ผลเสมอ 0-0
• IFAB 1886: สมาคมฟุตบอลอังกฤษ สกอตแลนด์ เวลส์ และไอร์แลนด์ ร่วมกันตั้ง International Football Association Board (IFAB) เพื่อดูแลและพัฒนากติกาฟุตบอลของโลก ฟีฟ่าเข้าร่วมในปี 1913

ฟีฟ่าและฟุตบอลโลก

ฟีฟ่าระบุว่าองค์กรก่อตั้งเมื่อวันเสาร์ที่ 21 พฤษภาคม 1904 ที่เลขที่ 229 ถนน Saint-Honoré กรุงปารีส โดยมีสมาชิกผู้ก่อตั้ง 7 ราย คือเบลเยียม เดนมาร์ก ฝรั่งเศส เนเธอร์แลนด์ สเปน สวีเดน และสวิตเซอร์แลนด์ เมื่อครบรอบ 120 ปีในปี 2024 ฟีฟ่ามีสมาคมสมาชิก 211 ชาติ

ฟุตบอลโลกครั้งแรกจัดที่อุรุกวัยในปี 1930 มี 13 ทีมเข้าร่วม และเจ้าภาพอุรุกวัยเป็นแชมป์ ตั้งแต่นั้นฟุตบอลโลกกลายเป็นรายการที่ทำให้ฟุตบอลแพร่ไปทั่วโลก ส่วนกติกาปัจจุบันยังอยู่ในมือ IFAB ซึ่งออกกติกาฉบับใหม่ทุกปี ฉบับ 2026/27 แบ่งเป็น 17 ข้อ (Law 1-17) ถ้าอยากเห็นตัวอย่างว่ากติกาข้อแรกกำหนดอะไรบ้าง อ่านขนาดสนามฟุตบอลมาตรฐานตามกติกา IFAB

รูปแบบการคัดเลือกทีมเข้าฟุตบอลโลกก็เปลี่ยนไปตามยุค และแต่ละทวีปใช้ระบบต่างกัน รายละเอียดอยู่ในบทความฟุตบอลโลกรอบคัดเลือกแต่ละโซน

ประวัติความเป็นมาของกีฬาฟุตบอลในประเทศไทย

ข้อมูลที่หน้าประวัติกีฬาฟุตบอลในประเทศไทยของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยสรุปไว้คือ ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีการส่งพระราชโอรสและข้าราชการไปเรียนที่อังกฤษ ฟุตบอลจึงถูกนำเข้ามาเล่นในไทย โดยผู้ริเริ่มคือเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา) ฟุตบอลเริ่มจากการแข่งขันในโรงเรียน แล้วขยายไปยังสโมสรและต่างจังหวัด

1. พ.ศ. 2443: ข้อมูลประวัติฟุตบอลไทยที่อ้างกันแพร่หลายระบุว่าเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (ขณะนั้นเป็นหลวงไพศาลศิลปศาสตร์) ร่างกติกาฟุตบอลในสยาม และการแข่งขันนัดแรกที่มีบันทึกเกิดขึ้นวันที่ 2 มีนาคม 2443 ระหว่างทีมชาวอังกฤษในบางกอกกับทีมกรมศึกษาธิการ เสมอกัน 2-2 วันที่นี้นับปีแบบเดิมที่ขึ้นปีใหม่ในเดือนเมษายน จึงตรงกับ ค.ศ. 1901
2. 23 พฤศจิกายน 2458: ทีมชาติสยามลงแข่งกับทีมราชกรีฑาสโมสร ซึ่งถือเป็นการแข่งขันในรูปแบบทีมชาติครั้งแรก
3. พ.ศ. 2459: สมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ ระบุว่าสมาคมฯ ก่อตั้งขึ้นด้วยพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในชื่อแรกว่าสมาคมฟุตบอลแห่งชาติสยาม
4. พ.ศ. 2468: สมาคมฯ เข้าร่วมกับสหพันธ์ฟุตบอลนานาชาติ (ฟีฟ่า)
5. พ.ศ. 2482: หลังประเทศเปลี่ยนชื่อจากสยามเป็นไทย ชื่อสมาคมและทีมชาติก็เปลี่ยนตาม
6. พ.ศ. 2497: สมาคมฯ เข้าร่วมกับสมาพันธ์ฟุตบอลเอเชีย (เอเอฟซี) ตามข้อมูลของสมาคมฯ
7. พ.ศ. 2499: ฟุตบอลทีมชาติไทยลงแข่งโอลิมปิกเป็นครั้งแรกที่เมลเบิร์น ออสเตรเลีย

สนามเหย้าของทีมชาติไทยในปัจจุบันคือราชมังคลากีฬาสถานที่หัวหมาก ซึ่งเปิดใช้ก่อนเอเชียนเกมส์ปี 2541 อ่านประวัติ ความจุ และวิธีเดินทางไปราชมังคลา

ฟุตบอลอาชีพไทยและไทยลีก

ฟุตบอลลีกอาชีพของไทยเริ่มในปี 2539 (ค.ศ. 1996) Bangkok Post รายงานว่าการเปิดตัวฤดูกาล 2026/27 เมื่อปลายเดือนสิงหาคม 2569 เป็นการฉลองครบรอบ 30 ปีของลีก ถ้าอยากรู้จักสโมสรที่อยู่ในลีกสูงสุดตอนนี้ อ่านสโมสรไทยลีก 1 ทุกทีม พร้อมประวัติและสนามเหย้า

4 จุดที่มักจำสลับกันเมื่อเล่าประวัติฟุตบอล

1. “ฟุตบอลเกิดที่อังกฤษ” กับ “ฟุตบอลเกิดที่จีน” ทั้งสองประโยคพูดถึงคนละเรื่อง จีนมีเกมเตะลูกบอลที่เก่าที่สุดซึ่งฟีฟ่ายอมรับ ส่วนอังกฤษเป็นที่เกิดของกติกากลางและสมาคมฟุตบอลแห่งแรก
2. The FA, IFAB และ FIFA มีหน้าที่แตกต่างกัน The FA ดูแลฟุตบอลในอังกฤษ IFAB ดูแลกติกา ส่วนฟีฟ่าดูแลฟุตบอลระดับโลกและจัดฟุตบอลโลก
3. ปี พ.ศ. ก่อนปี 2484 ไทยเคยขึ้นปีใหม่วันที่ 1 เมษายน จนพระราชบัญญัติปีปฏิทิน พ.ศ. 2483 ให้ปี 2484 เริ่มวันที่ 1 มกราคม เหตุการณ์ในเดือนมกราคมถึงมีนาคมก่อนหน้านั้นจึงต้องลบ 542 แทน 543 เมื่อแปลงเป็น ค.ศ. ตัวอย่างคือนัดวันที่ 2 มีนาคม 2443 ที่ตรงกับปี 1901
4. นัดแรกของทีมชาติกับนัดแรกที่ฟีฟ่ารับรองไม่ใช่นัดเดียวกัน ทีมชาติสยามลงแข่งตั้งแต่ปี 2458 ก่อนที่สมาคมฯ จะเป็นสมาชิกฟีฟ่าในปี 2468 เมื่ออ่านสถิติทีมชาติ ให้ดูก่อนว่าแหล่งข้อมูลนับนัดแบบไหน

คำถามที่พบบ่อยเรื่องประวัติฟุตบอล

ฟุตบอลเกิดขึ้นที่ประเทศอะไร

ฟุตบอลสมัยใหม่ที่ใช้กติกากลางเริ่มที่อังกฤษในปี 1863 เมื่อมีการตั้ง The FA ส่วนเกมเตะลูกบอลที่เก่าที่สุดซึ่งฟีฟ่ายอมรับคือชู่จวีของจีน

ใครเป็นผู้นำกีฬาฟุตบอลเข้ามาในประเทศไทย

ข้อมูลประวัติฟุตบอลไทยยกให้เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา) เป็นผู้ริเริ่ม ในช่วงรัชกาลที่ 5 หลังจากมีผู้ไปเรียนที่อังกฤษและนำกีฬานี้กลับมาเล่นในไทย

ฟีฟ่าก่อตั้งเมื่อไหร่

วันที่ 21 พฤษภาคม 1904 (พ.ศ. 2447) ที่กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส โดยมีสมาชิกผู้ก่อตั้ง 7 ราย

กติกาฟุตบอลมีกี่ข้อ

กติกาของ IFAB ฉบับปัจจุบันมี 17 ข้อ ตั้งแต่สนามแข่งขัน (Law 1) ไปจนถึงการเตะจากมุม (Law 17) และมีการปรับรายละเอียดทุกฤดูกาล

ตรวจแหล่งที่มาที่อ้างถึงเมื่อ 6 ตุลาคม 2569