กติกาตะกร้อ: เซตละกี่แต้ม เสิร์ฟสลับอย่างไร และฟาวล์ที่เจอบ่อย

กติกาตะกร้อที่ใช้แข่งในปัจจุบันคือกติกาเซปักตะกร้อของสหพันธ์เซปักตะกร้อนานาชาติ (ISTAF) ฉบับ 2024 แข่งแบบชนะ 2 ใน 3 เซต เซตละ 15 แต้ม ถ้าเสมอ 14-14 เล่นต่อจนฝ่ายใดถึง 17 แต้มก่อน ฝ่ายที่ทำฟาวล์เสีย 1 แต้มให้อีกฝ่ายทุกครั้ง ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายเสิร์ฟหรือฝ่ายรับ ในประเภท 3 คน แต่ละทีมมีตัวเสิร์ฟหรือเตกองที่ยืนด้านหลัง กับผู้เล่นหน้าซ้ายและหน้าขวา และทั้งสองฝ่ายผลัดกันเสิร์ฟทุกแต้ม

กติกาด้านล่างใช้กับตะกร้อข้ามตาข่ายทุกประเภทของ ISTAF ได้แก่ ประเภท 3 คนที่คนไทยเรียกว่าทีมเดี่ยวและทีมชุด ประเภทคู่ และประเภท 4 คน ตั้งแต่การเสิร์ฟ การนับแต้ม ฟาวล์ ใบเหลืองใบแดง ไปจนถึงวิธีแยกกติกาเก่าออกจากฉบับที่ใช้อยู่ ส่วนตะกร้อลอดห่วงเป็นการแข่งขันอีกแบบที่ใช้กติกาคนละชุด ขนาดสนามและความสูงตาข่ายดูได้ที่ขนาดสนามตะกร้อมาตรฐานและความสูงตาข่าย

ลองดูเซตที่ 3 ของนัดหนึ่งในประเภททีมเดี่ยว ระหว่างทีมแดงกับทีมน้ำเงินที่ชนะกันมาคนละเซต ถ้าเคยดูตะกร้อแล้วสงสัยว่าทำไมทีมที่เพิ่งได้แต้มกลับไม่ได้เสิร์ฟต่อ หรือทำไมเซตจบที่ 17-16 ทั้งที่ห่างกันแค่แต้มเดียว เซตนี้ตอบทั้งสองเรื่องทีละแต้ม

ใครได้เสิร์ฟก่อน และแต่ละคนยืนตรงไหน

ก่อนเริ่มนัด กรรมการโยนเหรียญต่อหน้ากัปตันทั้งสองทีม ฝ่ายที่ทายถูกเลือกได้ว่าจะเสิร์ฟก่อนหรือจะเลือกแดน อีกฝ่ายได้สิ่งที่เหลือ ในเซตต่อ ๆ ไป ฝ่ายที่รับลูกเสิร์ฟแรกของเซตก่อนหน้าจะได้เสิร์ฟก่อน ทั้งสองทีมเปลี่ยนแดนทุกครั้งที่ขึ้นเซตใหม่ และพักระหว่างเซต 2 นาที

ในนัดนี้ ทีมแดงทายเหรียญถูกและเลือกเสิร์ฟก่อนในเซตแรก เซตที่ 2 ทีมน้ำเงินจึงได้เสิร์ฟก่อน และเซตที่ 3 สิทธิ์นี้กลับมาที่ทีมแดง ซึ่งเป็นฝ่ายรับลูกแรกของเซตที่ 2

ก่อนผู้ตัดสินขานคะแนน ตัวเสิร์ฟต้องวางเท้าหลัก หรือเท้าข้างที่ยืน ไม่ใช่ข้างที่ใช้เตะ ไว้ในวงกลมเสิร์ฟ ส่วนเท้าเตะจะวางตรงไหนก็ได้ ผู้เล่นหน้าซ้ายและหน้าขวาของฝ่ายเสิร์ฟต้องยืนอยู่ในเสี้ยววงกลมของตัวเอง ส่วนฝ่ายรับยืนตรงไหนในแดนตัวเองก็ได้ ตำแหน่งของวงทั้งสองแบบดูได้ที่ระยะวงกลมเสิร์ฟและเสี้ยววงกลมในสนามตะกร้อ

นึกถึงวงเวียนที่ใช้วาดวงกลมในวิชาคณิตศาสตร์ เท้าหลักคือขาเหล็กปลายแหลมที่ปักอยู่กับที่ ส่วนเท้าเตะคือขาดินสอที่เหวี่ยงไปได้รอบตัว

ลำดับในแต่ละแต้มเป็นแบบนี้ ผู้ตัดสินประกาศก่อนว่าแต้มเป็นของทีมไหน จากนั้นตัวเสิร์ฟมีเวลา 15 วินาทีเพื่อวางเท้าในวงกลมให้พร้อม รวมถึงเช็ดเหงื่อหรือจัดเสื้อผ้า ช้าครั้งแรกโดนเตือน ครั้งที่สองเป็นฟาวล์ จากนั้นผู้ตัดสินจึงขานคะแนน และผู้เล่นหน้าที่เป็นคนโยนต้องโยนลูกให้ตัวเสิร์ฟทันที โยนก่อนขานต้องโยนใหม่และทีมถูกเตือน ทำซ้ำนับเป็นฟาวล์ พอตัวเสิร์ฟเตะลูกแล้ว ทุกคนเคลื่อนที่ในแดนตัวเองได้อิสระ

สลับเสิร์ฟทุกแต้ม: 5 แต้มแรกของเซตที่ 3

ทั้งสองทีมผลัดกันเสิร์ฟทีละ 1 ลูก ไม่ว่าแต้มก่อนหน้าใครจะได้ ทีมแดงซึ่งเสิร์ฟลูกแรกจึงได้เสิร์ฟลูกที่ 1, 3, 5 ไปเรื่อย ๆ ส่วนทีมน้ำเงินเสิร์ฟลูกที่เป็นเลขคู่ วิธีดูจากป้ายคะแนนคือบวกแต้มของสองทีม ถ้าผลรวมเป็นเลขคู่ ทีมที่เสิร์ฟลูกแรกของเซตจะได้เสิร์ฟลูกถัดไป ถ้าเป็นเลขคี่ อีกทีมได้เสิร์ฟ

ลูกที่ 2 คือจุดที่หลายคนงง ทีมแดงเพิ่งได้แต้มแรก แต่ทีมน้ำเงินกลับได้เสิร์ฟลูกถัดไป และแต้มที่ 2 ก็ยังตกเป็นของทีมแดง เพราะลูกเสิร์ฟที่ตกนอกสนามเป็นฟาวล์ของฝ่ายเสิร์ฟ แต้มจึงไปที่ฝ่ายรับ

เท้าหลักของตัวเสิร์ฟ: ลอยไม่ได้ แต่เหยียบเส้นได้

ลูกที่ 5 ทีมแดงเสียแต้มทั้งที่ลูกเสิร์ฟข้ามตาข่ายไปลงในแดนทีมน้ำเงิน เพราะตัวเสิร์ฟกระโดดเหวี่ยงเท้าเตะจนเท้าหลักลอยจากพื้นก่อนเท้าเตะโดนลูก การเสิร์ฟนับเป็นฟาวล์เรื่องเท้าหลักใน 2 กรณี คือเท้าหลักลอยจากพื้นก่อนเท้าเตะสัมผัสลูก และเท้าหลักก้าวออกนอกวงกลมเสิร์ฟทั้งเท้า

ย้อนกลับไปที่วงเวียน ขาเหล็กต้องปักอยู่จนกว่าขาดินสอจะแตะลูก แต่เท้าหลักที่เหยียบเส้นของวงกลมไม่ผิดกติกา ตราบใดที่ยังไม่ออกนอกวงทั้งเท้า ข้อนี้ใช้กับจังหวะเสิร์ฟเท่านั้น หลังเท้าเตะโดนลูกแล้ว ตัวเสิร์ฟจะลงพื้นตรงไหนในแดนตัวเองก็ได้

เรื่องเท้าหลักเป็นต้นเหตุของการโต้แย้งคำตัดสินบ่อย จนเมื่อเดือนกันยายน 2024 ISTAF เคยเสนอให้แก้กติกาเป็นยกเท้าหลักได้ และมีกำหนดนำข้อเสนอนี้เข้าที่ประชุมอีกครั้งในเดือนกรกฎาคม 2025 แต่กติกาที่แนบในคู่มือการแข่งขันเวิลด์คัพของ ISTAF ที่กัวลาลัมเปอร์ เดือนพฤษภาคม 2026 ยังเขียนข้อนี้ไว้เหมือนเดิม คือเท้าหลักลอยก่อนเท้าเตะโดนลูกยังเป็นฟาวล์ คลิปหรือโพสต์ที่บอกว่ายกเท้าหลักได้แล้วจึงยังใช้กับกติกามาตรฐานไม่ได้ ถ้ารายการไหนจะใช้วิธีเสิร์ฟแบบอื่น ต้องดูจากระเบียบการแข่งขันของรายการนั้น

ฟาวล์อื่นที่ทำให้เสียแต้ม

ฟาวล์ที่เหลือแบ่งได้เป็น 2 ช่วง ช่วงเสิร์ฟมีข้อที่ใช้กับฝ่ายเสิร์ฟดังนี้

• คนโยนลูกเดาะหรือส่งลูกเล่นหลังผู้ตัดสินขานคะแนน
• ผู้เล่นหน้ายกเท้า เหยียบเส้นเสี้ยววงกลมหรือเส้นกลาง หรือข้ามหรือโดนตาข่ายระหว่างโยนลูก
• ตัวเสิร์ฟไม่เตะลูกที่โยนมา
• ลูกเสิร์ฟโดนผู้เล่นฝ่ายเดียวกัน ไม่ข้ามตาข่าย หรือข้ามไปตกนอกสนาม
• ใช้มือหรือแขนยันพื้นหรือสิ่งอื่นช่วยตอนเตะ แม้มือหรือแขนไม่ได้โดนลูก

ในช่วงเสิร์ฟ ฝ่ายไหนตั้งใจตะโกน ส่งเสียง หรือทำท่าทางรบกวนคู่แข่งหลังผู้ตัดสินขานคะแนน ก็เสียแต้มเช่นกัน ส่วนระหว่างเล่นลูก ฟาวล์ต่อไปนี้ใช้กับทั้งสองทีม

• เล่นลูกที่อยู่ในแดนคู่แข่ง หรือร่างกายล้ำเข้าแดนคู่แข่งทั้งเหนือและใต้ตาข่าย ยกเว้นจังหวะตามตัวหลังเตะกลางอากาศหรือหลังกันลูก ซึ่งส่วนใดของร่างกายข้ามไปได้ ขอให้ข้ามหลังโดนลูกแล้วและไม่โดนตาข่าย
• เล่นลูกเกิน 3 ครั้งติดต่อกัน
• ลูกโดนแขน หรือหนีบลูกไว้ใต้แขน ระหว่างขา หรือกับลำตัว
• ร่างกายหรือเครื่องแต่งกาย เช่น รองเท้า เสื้อ ผ้าคาดศีรษะ โดนตาข่าย เสา หรือเก้าอี้ผู้ตัดสิน หรือล้มเข้าไปในแดนคู่แข่ง
• ลูกโดนเพดาน ผนัง หรือวัตถุอื่นที่ไม่ใช่ตาข่าย หรือใช้วัตถุภายนอกช่วยพยุงตัวขณะเตะ

การนับจำนวนครั้งมีกรณีหนึ่งที่ควรรู้ ลูกที่โดนร่างกายส่วนที่อยู่ต่ำกว่าคอ แล้วไหลไปโดนอีกส่วนที่เล่นลูกได้โดยไม่ได้ตั้งใจ เช่น กระทบอกแล้วไหลลงต้นขา นับเป็นการเล่นลูกครั้งเดียว ส่วนแขนยังโดนไม่ได้เหมือนเดิม

กลับมาที่เซตที่ 3 สกอร์มาถึง 7-7 ลูกที่ 15 ทีมแดงเป็นฝ่ายเสิร์ฟ ระหว่างโต้กัน ผู้เล่นหน้าขวาของทีมน้ำเงินกระโดดกันลูกที่ทีมแดงเตะข้ามมา แล้วลูกโดนแขน ทีมแดงจึงได้แต้มเป็น 8-7 และเมื่อมีทีมหนึ่งทำได้ 8 แต้มในเซตที่ 3 ทั้งสองทีมต้องเปลี่ยนแดนกัน ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแดนกลางเซตครั้งเดียวที่กติกากำหนดไว้

เสมอ 14-14 เล่นถึง 17 แต้ม: ตอนจบของเซตที่ 3

หลังเปลี่ยนแดน ทีมน้ำเงินไล่ขึ้นนำ สกอร์เป็น 11-13 โค้ชทีมแดงจึงขอเวลานอก แต่ละทีมขอได้เซตละ 1 ครั้ง ไม่เกิน 1 นาที เฉพาะผู้จัดการทีมหรือโค้ชเท่านั้นที่ขอได้ และต้องขอตอนลูกไม่ได้อยู่ในการเล่น หลังเวลานอก ทีมแดงตามตีเสมอได้ที่ 14-14

เมื่อเสมอ 14-14 ผู้ตัดสินจะประกาศว่าเซตนี้เล่นถึง 17 แต้ม การเสิร์ฟยังสลับทุกแต้มเหมือนเดิม และไม่ต้องชนะห่าง 2 แต้ม ทีมไหนถึง 17 ก่อนชนะเซตนั้นทันที ผลรวม 14 กับ 14 เป็นเลขคู่ ทีมแดงจึงได้เสิร์ฟลูกที่ 29

1. ลูกที่ 29 ทีมแดงเสิร์ฟ และได้แต้ม: 15-14
2. ลูกที่ 30 ทีมน้ำเงินเสิร์ฟ และได้แต้ม: 15-15
3. ลูกที่ 31 ทีมแดงเสิร์ฟ ระหว่างโต้กัน รองเท้าของผู้เล่นหน้าขวาทีมแดงไปโดนตาข่าย: 15-16 เขาเดินไปเถียงผู้ตัดสินและโดนใบเหลือง (ดูหัวข้อใบเหลืองด้านล่าง)
4. ลูกที่ 32 ทีมน้ำเงินเสิร์ฟ ทีมแดงรับได้และเตะกลับจนได้แต้ม: 16-16
5. ลูกที่ 33 ทีมแดงเสิร์ฟ ทีมน้ำเงินโต้กลับมา ทีมแดงเล่นลูกครบ 3 ครั้งแล้วลูกยังไม่ข้ามตาข่าย ผู้เล่นหน้าซ้ายจึงเตะเป็นครั้งที่ 4 ส่งข้ามไป ผู้ตัดสินให้เป็นฟาวล์: 16-17

ทีมน้ำเงินชนะเซตที่ 3 ไป 17-16 และชนะนัดนี้ 2 ต่อ 1 เซต ทั้งที่ห่างกันแค่แต้มเดียว

ใบเหลือง ใบแดง และโทษพักการแข่งขัน

หลังลูกที่ 31 ผู้เล่นหน้าขวาของทีมแดงซึ่งไม่ใช่กัปตันเดินไปต่อว่าผู้ตัดสินว่ารองเท้าไม่ได้โดนตาข่าย ทั้งที่ระหว่างเกม มีแค่กัปตันทีมเท่านั้นที่เข้าไปถามผู้ตัดสินได้ ผู้ตัดสินจึงให้ใบเหลืองกับเขาฐานแสดงท่าทีไม่ยอมรับคำตัดสิน ใบนี้เป็นใบเหลืองใบแรกของเขาในรายการ จึงเป็นแค่การตักเตือน แต่ถ้าโดนอีกใบในนัดเดียวกันจะถูกไล่ออก และถ้าไปโดนอีกใบในนัดอื่นของรายการเดียวกัน จะต้องพัก 1 นัด

ใบเหลืองให้กับการไม่มีน้ำใจนักกีฬา การไม่ยอมรับคำตัดสิน การทำผิดกติกาซ้ำ ๆ การถ่วงเวลาเริ่มเล่น และการเข้าออกสนามโดยไม่ได้รับอนุญาต ส่วนใบแดงให้กับการเล่นที่อันตราย การใช้ความรุนแรง การถ่มน้ำลายใส่ผู้อื่น คำพูดหรือท่าทางหยาบคาย และใบเหลืองใบที่สองในนัดเดียวกัน

เมื่อผู้เล่นถูกไล่ออก ทีมยังส่งคนอื่นลงแทนได้ถ้ายังมีสิทธิ์เปลี่ยนตัวเหลือในเซตนั้น ถ้าใช้สิทธิ์ครบแล้ว ทีมนั้นถูกปรับเป็นแพ้

ทีมเดี่ยว ทีมชุด ประเภทคู่ และ 4 คน ต่างกันตรงไหน

ทีมแดงกับทีมน้ำเงินในตัวอย่างแข่งประเภททีมเดี่ยว ประเภทอื่นนับแต้มแบบเดียวกัน ความต่างอยู่ที่จำนวนคน การจัดทีม และจุดเสิร์ฟ

ทีมชุดแข่งกันทีละชุด ถ้าเป็นรอบแพ้คัดออกและรู้ผลแพ้ชนะแล้วก่อนถึงชุดที่ 3 ไม่ต้องแข่งชุดที่ 3 แต่ถ้าเป็นระบบลีกต้องแข่งครบทั้ง 3 ชุด

ประเภทคู่และประเภท 4 คนไม่มีวงกลมเสิร์ฟ แต่เท้าหลักยังต้องปักพื้นจนกว่าเท้าเตะจะโดนลูก ที่ต่างจากประเภท 3 คนคือตัวเสิร์ฟห้ามเหยียบเส้นหลังทั้งตอนเสิร์ฟและหลังเสิร์ฟ และห้ามล้ำเข้าไปในสนามหลังเสิร์ฟ

เจอกติกาเซตละ 21 แต้ม แปลว่าเป็นฉบับเก่า

ISTAF มีหนังสือแจ้งให้ทุกรายการเปลี่ยนเป็นเซตละ 15 แต้มและสลับเสิร์ฟทุกแต้ม โดยให้มีผลตั้งแต่ 1 กุมภาพันธ์ 2024 และสมาคมกีฬาตะกร้อแห่งประเทศไทยนำมาใช้กับรายการที่สมาคมรับรองตั้งแต่ 1 เมษายน 2024 ส่วนระบบชนะ 2 ใน 3 เซตยังเหมือนเดิม หน้าเว็บ คลิปสอน หรือเอกสารที่ยังเขียนว่าเซตละ 21 แต้ม หรือผลัดกันเสิร์ฟฝ่ายละ 3 ลูก จึงเป็นกติกาก่อนปี 2024 แม้ชื่อหน้าจะเขียนว่าล่าสุดก็ตาม

ถ้าเซตที่ 3 ของทีมแดงกับทีมน้ำเงินเล่นด้วยกติกาเก่า ทีมแดงจะได้เสิร์ฟ 3 ลูกแรกติดกัน และสกอร์ 17-16 ยังไม่จบเซต

รายการระดับประเทศของไทยก็อิงกติกาชุดเดียวกัน ระเบียบการแข่งขันตะกร้อชิงชนะเลิศแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 47 ที่แข่งในเดือนมิถุนายน 2569 (2026) กำหนดให้ประเภทเซปักตะกร้อใช้กติกาของ ISTAF และเพิ่มข้อเฉพาะรายการ เช่น ติดเสาอากาศบนตาข่าย และถือว่าลูกที่โดนเสาอากาศเสียทุกกรณี ข้อแบบนี้ใช้เฉพาะรายการนั้น ไม่ได้อยู่ในกติกา ISTAF

คำถามที่พบบ่อย

ลูกเสิร์ฟโดนตาข่ายแล้วข้ามไปลงในสนาม นับไหม

นับ ลูกเสิร์ฟจะโดนตาข่ายหรือไม่ก็ได้ ขอให้ข้ามตาข่ายในช่วงระหว่างแถบข้างทั้งสองด้าน ซึ่งเป็นแถบบนตาข่ายตรงเหนือเส้นข้างสนาม และตกในเส้นของแดนคู่แข่ง

เปลี่ยนตัวได้กี่ครั้ง และคนที่ออกไปกลับมาเล่นได้ไหม

แต่ละทีมใช้สิทธิ์เปลี่ยนตัวได้เซตละ 2 ครั้ง และจะใช้ทั้งสองครั้งพร้อมกันก็ได้ โดยยื่นบัตรเปลี่ยนตัวให้ผู้ตัดสินตอนที่ลูกไม่ได้อยู่ในการเล่น ผู้เล่นที่ถูกเปลี่ยนออกกลับเข้ามาเล่นในเซตเดียวกันได้

ผู้เล่นบาดเจ็บระหว่างเกม พักได้นานแค่ไหน

ผู้ตัดสินหยุดเกมให้รักษาได้รวมไม่เกิน 5 นาทีต่อทีม ถ้าครบ 5 นาทีแล้วผู้เล่นยังเล่นต่อไม่ได้ ต้องเปลี่ยนตัว และถ้าทีมใช้สิทธิ์เปลี่ยนตัวในเซตนั้นครบแล้ว เซตนั้นจะตกเป็นของคู่แข่ง

แหล่งข้อมูล

ตรวจสอบล่าสุดเมื่อ 22 ตุลาคม 2026

• ISTAF: หน้ารวมเอกสาร Law of the Game
• ISTAF: Sepaktakraw Law of the Game 2024 ประเภท 3 คน (PDF)
• ISTAF: Law of the Game 2024 ประเภทคู่ (PDF)
• ISTAF: Law of the Game 2024 ประเภท 4 คน (PDF)
• ISTAF: คู่มือการแข่งขัน Sepaktakraw World Cup 2026 ภาคผนวก E (PDF)
• หนังสือ ISTAF ลงวันที่ 22 ธันวาคม 2023 เรื่องการใช้ระบบเซตละ 15 แต้ม (สำเนาที่สมาคมเซปักตะกร้อจีนไทเปเผยแพร่, PDF)
• สมาคมกีฬาตะกร้อแห่งประเทศไทย: ระเบียบการแข่งขันตะกร้อชิงชนะเลิศแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 47 (PDF)
• สยามสปอร์ต: สมาคมกีฬาตะกร้อแห่งประเทศไทยปรับกติกาตาม ISTAF (14 กุมภาพันธ์ 2024)
• Bernama: ISTAF Proposes New Service Circle Rule (4 กันยายน 2024)
• The Sun: Istaf to decide on service rule change (22 กรกฎาคม 2025)